Akıllı Şebekelerde Akıllı Sayaçlar

0 715
Gelişmekte olan dünyamızda enerjiye duyulan ihtiyaç gün ve gün artmaktadır. Kullanılan enerji kaynaklarının ömrü; dünya nüfusundaki artış, teknolojik gelişmeler ve artan dünya nüfusundaki enerji tüketiminin her yıl bir öncekinden daha fazlasına ihtiyaç duyulacağını göz önünde bulundurursak, enerji kaynaklarının ömürlerini beklenenden daha çabuk tükeneceği bir gerçektir. Bundan dolayı elimizdeki kaynaklarımızı daha iyi değerlendirmek için çeşitli enerji tasarrufu yolları oluşturulmaktadır.
 Akıllı Sayaçlar Akıllı Şebekelerin bir parçası olup kullanıcının elektrik enerjisini daha verimli bir şekilde tüketmesine yardımcı olmaktadır.

 2.AKILLI SAYAÇ NEDİR?

Elektrik sayaçları, tükettiğimiz ya da kullandığımız elektrik enerjisi miktarını görmemizi sağlayan ve harcanan enerji miktarını bize doğrudan KWh ya da MWH olarak gösteren elektrikli bir ölçü aletidir. Elektrik sayaçlarını Analog, Dijital ve ön ödemeli olmak üzere 3’e ayırabilmemiz mümkündür.
Akıllı sayaçlar aslında kullanımı son zamanlarda yaygınlaşan dijital sayaçlardır. Analog sayaçlarda olduğu gibi Tek Fazlı ve Üç Fazlı olmak üzere üretilirler. Akıllı şebekelerin en önemli bağı olarak nitelendirebileceğimiz Akıllı sayaçlar tamamen kullanıcı odaklı ve elektrik şebekelerinin kullanımını daha verimli hale getirmek için vardır.
Akıllı sayaçlar elektrik enerjisini genellikle 1 saatte bir ya da daha kısa aralıklarla ölçerek yani gerçek zamanlı bilgilendirme yaparak tüketim miktarı, güç kalitesi gibi değerleri kullanıcınınn takibine sunabilmektedir. Bu sayaçlara akıllı denmesinin bir nedenide hassasiyet sınıfının düşürülmüş olmasıdır. Türkiye’ de akıllı sayaçlar ‘otomatik sayaç okuma sistemi’ (OSOS) adı altında gündeme gelmiştir. Yani sayaçlar uzaktan bilgi raporlama özelliğine sahiptir.
Akıllı sayaçların  diğer sayaca göre iki temel farkı bulunmaktadır. İlk’i saat ekranı elektroniktir bir diğeri ve en önemlisi ise günün her saatinde nekadar elektrik enerjisi harcadığımızı hafızasında tutmasıdır.

Analog sayaçla elektronik sayaç arasındaki farklar[1];

· Analog  sayaçlarla elektronik sayaçların ölçüm sistemi farklıdır.
· Elektronik sayaçlarda mekanik parçalardan kaynaklanan sorunlar yüzünden arızalanma söz konusu değildir.
· Elektronik sayaçlarda klemens ve gövde kapağı açılma tarihleri, saatleri ve adetlerinin kayıtları tutulduğu için kaçak elektrik kullanma riski çok azdır.
· Elektronik sayaçlarda geriye dönük tüketim bilgileri tutulduğundan enerji bilgileri takip edilebilir.
· Elektronik sayaçlarda çok tarifeli sisteme abone olunarak tüketilen aynı enerjiye karşı daha az para ödemek mümkündür.
TEDAŞ Genel Müdürlüğü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Enerji İşleri Etüt İdaresi yetkilileri 2000 yılında yapmış oldukları çalışmalar neticesinde birtakım hesaplamalarda bulunmuşlar ve buna göre 17:00 ile 22:00 saatleri arasında kullanımın toplam kullanıma göre miktarı %15 olarak saptanmış. 2003 yılında bu oran daha da büyümüştür. Tüketimin yaklaşık % 25-30′ unun meskenlere ait olduğu düşünüldüğünde,meskenlerde kullanılan enerjinin büyük bir kısmının faal alanın dışına kaydırılmasıyla maksimum % 25’lik bir kullanım saat bazında kaybolarak daha fazla tasarruf sağlamaktadır.
Saat zamanındaki aşırı yüklenmeden oluşan hat kayıpları, vs. diğer unsurların eklenmesiyle oluşan enerjinin 2000 yılı verilerine göre yıllık bazda % 15’lik kaydırılması neticesinde elde edilecek tasarruf, 1.5 milyar doları bulmaktadır. [2]. Saat aralığındanda anlaşılacağı üzere iş saatleri ya da akşam saatlerinde elektrik enerjisi tüketim talebi artmaktadır. Buda mevcut hatların yetersiz kalmasına ve kayıpların artmasına sebep olmaktadır.
Akıllı sayaçlarla birlikte şebekeye birden binen yüklerin azaltılması planlanmıştır. Böylelikle bu sayaçların kullanılmasının yaygınlaşmasıyla üretici, tüketici ve ülke ekonomisine katkı sağlanacakdır.
Akıllı sayaçlarda uygulanan tarifede 24 saat 3 zaman aralığına bölünmüş ve her bir zaman aralığı ayrı ayrı fiyatlandırılmıştır. Analog sayaçlarda ise bu tek tarife üzerinden fiyatlandırılmaktadır.
Zaman aralıkları;
06:00-17:00 gündüz tarifesi,
17:00-22:00 puant tarifesi,
22:00-06:00 gece tarifesi,
Tedaş ın 1/10/2011 den itibaren uyguladığı fonsuz tarife fiyatı;
Tek zamanlı 15,811 kr/kwh
İlginizi Çekebilir
1 - 3
Gündüz tarifesi 15,708 kr/kwh
Puant tarifesi 28,029 kr/kwh
Gece tarifesi 6,824 kr/kwh
Gündüz tarifesi normalden yaklaşık %1,5 daha ucuz, puant tarifesi %50 daha pahallı, gece tarifesi ise %50 daha ucuz faturalandırılmaktadır.
Bu şekilde bir tarifelendirmenin yapılmasında ki asıl amaç enerji tüketimimni 24 saate eşit yaymak ve elektrik tüketiminde tüketiciyi bilinçlendirmektir.
Ayrıca okuma maliyetleri, yolsuzluk ve insan faktöründen kanaklanan hataları en aza indiren Akıllı sayaçlar, işletmelerin tüketicileri online izlemelerini ve kullanıcıları kontrol edebilmelerini mümkün kılmaktadır. Böylelikle sayaca herhangi bir müdehale olduğunda buna bağlı kayıp ve kaçağın azaltılması sağlanacaktır.

Evde yapılan basit bir deneyde;

Bir ev hanımı analog sayaçtan digital sayaca geçtikten sonra zaman aralıklarına uyarak bir deneme yapmıştır. 55-60 tl gelen eski faturası akıllı sayaca geçtikten sonra 44 tl gelmiştir ki buna takılan yeni sayacın bedelinin ilk taksit miktarı 13 tl de eklenmiştir. Görüldüğü üzere gerçek tüketim bedeli 31 liradır. Yapılan bu çalışmada ütü, fırın, bulaşık-çamaşır ve kurutma makinaları gibi yüksek güçlü ev aletleri 22:00 dan sonra çalıştırılmış, sık sık kullanılan küçük ev aletlerinde bunlara dikkat etmek pek mümkün olmamıştır.
Deneyin sonuncundan da anlaşılacağı üzere Akıllı sayacı saatinde kullanmak tasarruf için önemli bir noktadır. Yalnız elektrik tüketiminin gündüz saatlerinde çok olduğu mekanlarda bu 3’lü sistem yerine tek tutarlı tarife uygulamaları gerekmektedir. Aksi takdirde farkında olmadan daha da kabarık faturalarla karşı karşıya kalırlar. Bu durumda dağıtım şirketine bir dilekçe ile başvurarak 3’lü sistemden çıkıp tek’li tarifeye geçebilirler.

3. AKILLI SAYAÇ YAPISI

Akıllı sayaçlar devre bağlantısı ve işlevi bakımından anolog sayaçlara göre farklı değildir. Sadece yapıları gereği çalışma prensibi farklıdır. Bilgileri dijital olarak algılayıp lcd ekrana aktarırlar ve analog sayaçlardan farklı olarak; tüketilen elektrik enerjisi ile ilgili tarih, saat, tarife bilgileri yer almaktadır.
Aynı zamanda silinmeyen hafıza ünitesine sahip oldukları için geçmişe yönelik bilgilerin alınması(son 12 ay ‘a ait bilgiler), izlenmesini bize mümkün kılmaktadır. Diğer bir özelliği ise anolog sayaçlarda sayacın çalışmasını döner bir diskten takip ederken yeni sayaçlarda günümüz teknolojisine uygun impuls yardımıyla izlenir.
Akıllı sayaçlar aslında 4 tarife olarak bize tüketime sunarlar. 4. Tarife ‘yi hafta sonu içermektedir. Ancak bu henüz uygulamaya koyulmamıştır. Bu sayaçlarda faturalama her ayın birinci gününde saat 00:00 da yapılmaktadır. Akıllı sayaçlar kendi devresini sürekli kontrol etme özelliğine sahiptir. Böylelikle bir sorun olduğunda bunu kullanıcının erkenden görmesini sağlar.-400 C ile +700C arasında %95 nem miktarında çalışabilirler.
Bir sayacın ömrü yaklaşık 10 yıl olarak alınır ancak tüketicinin sürekli ekranı kontrol etmesinde yarar vardır. Çünkü farkında olmadan pil ömrü tükenmiş, ekran donmuş ya da oluşan farklı arızalar tüketiciyi maddi açıdan mağdur edebilir. 16 yıl boyunca yaz/kış saat uygulamasını otomatik olarak yaparlar.
Çekilen aşırı akımlara karşın kendi içinde bir sigorta bulundururlar. Yani aşırı yükte daire sigortası atmadan akıllı sayaçlar elektriğin kesilmesini sağlarlar tabi bu sayaçta hasara yol açabilir.
Sayaçla ilgili tüm bilgilere aynı zamanda sayaca uygun donanımlar, doğrudan bilgisayara bağlanarak ya da gsm şebekesi ile uzaktan erişim mümkündür (osos). Bu da çalışanların yükünü hafifletmek ile birlikte kaçak elektrik kullanımının önüne geçilmesinde önemli yer tutmaktadır.

4. UCUZ ELEKTRİK İÇİN AKILLI SAYAÇLAR YETERLİ  Mİ?

Her nekadar sayaçların akıllı olduğunu vurgulasakta burada akıllı tüketimi sağlayacak faktör insandır. Sadece akıllı sayaç takılması ucuz tüketim yapıldığı anlamına gelmez. Akıllı sayaç taktırdıktan sonra bu tarifeli sistemden yararlanmak için TEDAŞ’a bir dilekçe ile başvuru yapılması gerekmektedir. Aksi halde sayaç şirketi normal fiyattan ücretlendirme yaptığı için sayaç değişse bile faturada uygulanan tarife değişmemektedir.
Akıllı sayaçlarda dikkat edilmesi gereken ucuz tarifenin 22:00-06:00 saatleri arasında olduğudur. Yani kullanıcıların tarifeler hakkında kesinlikle bilgilendirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde bunun farkında olmayan tüketici gün boyu tüketimine dikkat etmeyecek ve beklemediği fatura değeriyle karşılaşacaktır. Gün boyu klima ya da elektrik sobası gibi yüksek güçlü cihazların sürekli çalışması gereken meskenlerde bu 3’lü tarife uygun değildir. Burada tavsiye edilen tekli tarifede kalınmasıdır.
KAYNAK;
[1] Megep-Elektrik/Elektronik Teknolojisi Endüstriyel sayaçlar.pdf
[2] Megep-endüstriyel sayaçlar.pdf

Seval Yılmaz

Çukurova Unv. Elektrik-Elektronik Müh.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Paylaşımınız için teşekkür ederiz.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Sitemizdeki deneyiminizi iyileştirmek için kişisel veri politikamız doğrultusunda çerezler kullanıyoruz. Sitemize giriş yaparak çerez kullanımını kabul etmiş sayılıyorsunuz. Çerezler ve politikamız hakkında daha fazla bilgi alın. Kabul Ediyorum Daha fazlası