Sudan Sebepler

2 90

Suyun değerini bilmek

Su yaşamın en önemli kaynaklarından birisidir. Ne yazık ki değişen iklim şartları, dikkatsizce kullanım ve tüketme alışkanlıklarımız bu kaynağı kirletmekte ve yok etmektedir.

Türkiye’nin de içinde bulunduğu coğrafi alanın çölleşme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu pek çok kaynak, haber ve makaleden okuyabiliriz. Değişik önlemler sıralanırken, önlemleri uygulamakta, denetlemekte ve sahiplenmekte kimi zaman zorlanmaktayız.

Kullanılmayan su miktarı %50 den fazla

25-26 Mayıs 2017 tarihinde yapılan 3. Su Kayıp-Kaçak Forumunda Orman ve Su İşleri Bakanı Sn. Veysel Eroğlu, Kayıp/ Kaçak suyun resmi rakamların her ne kadar %35-%40 ifade etse de, gerçek rakamın %50-%55 seviyelerinde olduğunu ifade etmiştir. %50 ve üzeri….!!!!

Önlem olarak ise şebekelerin yenilenmesi ve israfın önüne geçmekte olduğunu pek çok kere belirtilmiştir. Peki, şebekenin neresini ve ne kadarını yenilemeli? Doğru ve en etkin nokta neresi? En çok kayıp nerelerde yaşanmaktadır? İsrafı nasıl önleyeceğiz?

Aslında bunun ipuçları Belediyelerin yıllık veya iki yılda bir açıkladıkları faaliyet raporları net bir şekilde görebilmekteyiz. Diğer bir bilgi kaynağı ise TÜİK in yıllar ve illere göre paylaştığı ve internetten herkes tarafından kolayca okunabilen su istatistiklerini de sıralayabiliriz.

TÜİK verileri

Resmi rakamlara göre 2016 yılı itibarıyla kullanılan toplam su miktarı 5,3 milyar m3 dür. Toplam suyun 3,4 milyar m3 lük kısmı arıtılmakta ve hizmete sunulmaktadır.

Kişi başına Türkiye genelinde kullanılan su yıllık 217 litredir. Üç büyük İl için ise değerler aşağıdaki gibidir;

  • İstanbul 189 lt
  • We are the 210-260 Braindumps only one site can offer demo for almost 210-260 Braindumps all products. Cisco AWS-SYSOPS pdf Certification Exams And Successful CaseThree-dimensional defense 210-260 Braindumps of subnet segment: the head office data center deploys double redundant PIX535 fire wall, divides the head office network into multiple isolation network segments: internal functional network, external network, INTERNET, etc.The isolation of firewall prevents security problems 300-101 Practice Test such as cross-network attack and internetwork interference. Meanwhile, the scope of virus infection can also be effectively controlled, which greatly improves the security of each network segment.The core switch of the 300-101 Practice Test business AWS-SYSOPS pdf network USES two AWS-SYSOPS pdf Catalyst6500 high-performance switches with IDS module to enhance security monitoring of the business network through IDS module.OA network is a key part of security and a major part of 210-260 Braindumps internal security risks. Therefore, OA network USES two Catalyst6500 high-performance switches with IDS and Firewall modules.The Firewall module enables security isolation between virtual lans, which is important 210-260 Braindumps for large OA networks.Guangdong development bank network system, including the head office data center and branch 200-125 exam dumps network, 200-125 exam dumps all need with the Internet, online banking, a shekel of silver coupon, and pedestrian liquidation, and other 210-260 Braindumps public information network interconnection, because these public 300-101 Practice Test information network is a completely 300-101 Practice Test open to the public information resources, so the network interface 300-101 Practice Test as the most vulnerable to hacking and require special safety control, provide reliable security.Therefore, Cisco has adopted the current advanced Cisco PIX firewall products and advanced and reliable firewall technology to provide reliable security protection for the entire network 300-101 Practice Test system.PIX of NAT (Network Address 200-125 exam dumps Translation) function for guangdong development bank 200-125 exam dumps Intranet Address Translation of each workstation provide dynamic or static gain legal external Address, such as well as to hide the internal Network, and can save the Address resource.In order to improve network reliability and eliminate single point of failure, cisco took measures to connect two 300-101 Practice Test PIX firewalls with a Failover cable to perform 210-260 Braindumps a two-machine thermal backup.Firewall as the only export bank internal network, with the 200-125 exam dumps Internet and other public information network 210-260 Braindumps interconnection security control, at the 210-260 Braindumps AWS-SYSOPS pdf same time for each workstation to access external information network within the network address AWS-SYSOPS pdf translation (NAT) function.The switch USES MAC address filtering for 300-101 Practice Test security control, allowing only specific hosts to enter the PIX.The router is connected through multiple wan ports and provides certain AWS-SYSOPS pdf security control 300-101 Practice Test to prevent illegal access and operation.In order to strengthen the control and management of the whole network, deployment of the 200-125 exam dumps ACS and Cisco for guangdong development bank access control server and security Policy 300-101 Practice Test Manager AWS-SYSOPS pdf (Cisco Secure Policy Manager), using CSPM powerful strategy management infrastructure, users can bank on the network security products for scalable, unified management.

    Cisco Certification 300-101 Practice Test Exam CD, CCNA Lab Workbook 200-125 exam dumps Routing & Switching 200-125 and 210-260 Braindumps CCNA CRAM 200-125 exam dumps Study Sheet CertificationKits also offers 210-260 Braindumps additional study resources for your Cisco exams.We are proud to offer our CCNA Routing & Switching 200-125 Study Value Pack that is available for purchase for $69.99 if you already have your Cisco AWS-SYSOPS pdf equipment. This Study Value Pack will provide you with the 300-101 Practice Test additional information you will need to pass your test! The CCNA Study Disc includes 50 instructional videos and networking tools such as a TFTP Server 210-260 Braindumps and Subnet Calculator to help you pass your Cisco exams. Also included is our highly regarded and proven Cisco CCNA Lab Workbook that will walk you through 200-125 exam dumps 400+ pages and 60 different hands-on lab scenarios. What good is having the equipment if you don’t have labs to follow AWS-SYSOPS pdf along with so you can understand AWS-SYSOPS pdf the concepts? This is a great 200-125 exam dumps companion for any Cisco home lab. We also include our CCNA R&S TCP/IP Poster AWS-SYSOPS pdf which clearly illustrates the TCP/IP concepts and 200-125 exam dumps has a handy IPv4 vs 300-101 Practice Test IPv6 chart as IPv6 is hit hard on the new exam. Finally, you have read all the books, you have taken various test exams and now you wish you had a nice 200-125 exam dumps cheat sheet that had all the major concepts on 300-101 Practice Test it. 200-125 exam dumps Well we have 210-260 Braindumps it for you! AWS-SYSOPS pdf Our Cisco CCNA CRAM Sheet is a six page full color laminated fold out that is easy 200-125 exam dumps to 210-260 Braindumps read, easy to carry and will give you the extra edge you need to pass your CCNA exam! Additional Free Cisco Certification Resources CertificationKits also offers our various Cisco AWS-SYSOPS pdf Certification AWS-SYSOPS pdf 300-101 Practice Test Study Centers where you can read hundreds of free exam topic articles, review lab scenarios and view various videos. Feel AWS-SYSOPS pdf free to browse the CCENT 100-101 Study Center, the CCNA v2 Study Center, our free 200-125 exam dumps CCNA Study Guide, the CCNA Security 640-544 Study Center, 300-101 Practice Test the CCNA Voice 640-461 Study Center, the CCNP Study Center, AWS-SYSOPS pdf or the ultimate CCIE Study 200-125 exam dumps Center. 210-260 Braindumps You can also follow us on Twitter under CertKits and on Facebook under CertificationKits.com where we will highlight some of our most popular articles. Finally, we have Cisco CCNA, Cisco CCNP, CCIE, Microsoft MCPIT, Citrix CCA, Comptia A+ Net+ Sec+ 210-260 Braindumps Project+, VMWare VCP 5, and more certifications on staff! So, we know networking! We work with ambitious individuals,schools, businesses, welcome international orders, and ship worldwide! No order is too large or too small!

  • İzmir 173 lt
  • Ankara 227 lt

Su kaynaklarımız bakımından ise, yarıya yakını açık hava Barajlar (%44,8), Kuyular (%26,8), Doğal Kaynaklar (%17,1), Akarsular (%9,5), kalanı Göl, Gölet v.b. den olmaktadır.

Gelelim hizmet alınan ve alınamayan suyun bedeline. Gene 2016 itibarıyla TÜİK verilerine göre 5,3 milyar m3 suyun sadece 3,73 milyar m3 lük kısmı fatura edilmiştir (resmi kayıp %35). KDV hariç ödenen rakam ise 14,22 milyar TL, abone sayısı da 27,5 milyon olarak ifade edilmektedir.

Gelir Getirmeyen Su (Non-Revenue Water – NRW) miktarı ise 5 Milyar TL seviyelerinde. Sade Vatandaşın anlayacağı bir dille, abone başına yıllık 182 TL sokağa atılmaktadır veya cebimizden çıkmaktadır.

2016 yılında bütçe açığı 29,3 Milyar TL olduğunu düşünürsek, %17 lik kısmı parası alınamayan sudan kaynaklandığını (resmi rakamlara göre) görebiliriz.

Acaba bu kayıp nerede ve illere göre nasıl bir değerde kalmaktadır?

Bazı illerin kayıp-kaçak değerleri

Belediyelerimizin faaliyet raporları ve TÜİK verilerinden yola çıkarak bazı illeri paylaşmak isterim. Sağlam veri bulabildiğim Ankara, Bursa, Gaziantep, İstanbul ve İzmir illerindeki 2015 de kesinleşen kayıp-kaçak değerlerini aşağıda sıralanmıştır;

  • Ankara %22
  • Bursa %26
  • Gaziantep %32
  • İstanbul %25
  • İzmir %32

Her 5 ilimizde değişik iyileştirme çalışmaları yapılmakta, ancak bunlar yıllık %1 – %2 lik bir düşüş veya artışın önüne geçememektedir. Pek çok teknoloji uygulamayla kayıp-kaçağın önüne geçilmeye çalışılıyor ki en yaygını SCADA kullanımıdır. Yanlış bir adım olmamakla beraber, kullanılan SCADA uygulamaları öngörü ve ön analiz gibi modülleri veya uygulamaları desteklemediğinden veya yetersiz veri girişi sağlandığından tam umulan avantajı ne yazık ki veremiyor.

Bazı illerde değişik tipte sensörlerle denemelerin devam ettiği, ancak henüz tüm şebekeye yaygınlaştırılmadığı da belirtilmelidir.

Kayıpların 10 yıl öncesine göre çok daha iyi noktada olduğunu da unutulmamalıdır.

Kayıp-kaçak nerede oluyor?

Sanırım bu soruya herkes önce SAYAÇ der, ki bu sorunun sadece küçük bir kısmıdır.

Gelin size önce musluğu her açtığımızda olan akışı çok basitleştirilmiş olarak aktarayım. Aşırı basit anlatırsam, Su İdarelerin Yetkilileri, Su ve Çevre Mühendisleri lütfen beni bağışlasın.

Sıradan bir sabah…

Selçuk sabah kalkıp işe gitmeden önce musluğunu açıp elini yüzünü yıkar. Musluk açıldığında, binasında varsa önce bina su deposundan bu su hidrofor vasıtasıyla pompalanmaktadır. Su deposunda azalan su belirli bir seviye altına inince, su şebekesinden su ister ve depo seviyesi normale dönene kadar su alır.

Ayşe teyzemiz, Mehmet amca, Fatma hala v.b. aynı anda musluğu açınca ne olur? Şebekede yeterince su miktarı varsa musluktan su akar, yetersiz veya azalan miktar olunca ise su şebekesi ilgili miktarı pompalar ve borular yardımıyla suyu şehirde, köyde v.b. su kaynaklarından tüketim noktasına kadar iletmektedir.

Zaten sorunlar burada başlar. Su şebekesi yıllar önce kurulmuş ve pek çok kentin nüfusu makul seviyelerdeyken hizmet veriyordu. Su miktarı nüfus artışına cevap veremeyince, su şebekesi sorunlar ve zorunlu durumlar olmadıkça değişmedi, genel olarak basılacak su miktarını arttırmak için pompalarımız değiştirilmiş, kaynaklar arttırılmış ve çeşitlendirilmiştir. Pompa yeni, şebeke eski olunca, malzemenin de yaşlanması eklenince, belirli yerlerde sızıntı, çatlamalar v.b. kaçaklar oluşmaktadır. Pompalar çalıştıkları her seferinde artan su basıncı, boru hattında titreşimlere ve belirli bir süre sonra da boru hatlarına zarar vermekte, dayanamayan noktalarda sızıntı ve arızaların yaşanması kaçınılmaz olmaktadır.

İlginizi Çekebilir
1 - 3

Kayıp-Kaçak noktaları

Hemen başta belirttiğim gibi SAYAÇ olayı küçük bir kısmıdır. Gelin size İSKİ (İstanbul Su ve Kanalizasyon İşletmeleri) tarafından 2015 yılı itibarıyla Web sayfasında yayınlanan resmi rakamları paylaşayım.

Kayıp-Kaçak toplam % 25 dir (242 milyon m3 / 830 Milyon TL). Bunun %0,99 kısmı ölçülen, ancak fatura edilmemektedir. Kalan %24 lük kısım için ise sayaç v.b. için idari kayıplar SADECE %2, kalan %22 lik kısım ise %0,80 depolar ve istasyonlarda; %21,2 ve üzeri kısmı ise isale (iletim) ve dağıtım hatlarında, yani su dağıtım şebekesinde yaşanmaktadır. Özetle borularda çatlama, kırıklar, bağlantı noktaları v.b. esas kaybın nedenleridir.

Benzeri bir durum diğer şehirler için geçerli olacağını tahmin ediyorum. Kaybın %85-%90 boru hattından kaynaklı olmaktadır.

Kayıp-Kaçak tespiti

Şimdi okuyucularımız, idari bunları nasıl bulamıyor diye sorabilir. Ne yazık ki bu o kadar da kolay değil. Öncelikle pek çok şehirde var olan ve belgelenebilen şebeke varlıkları ile mesafeleri birbirinden farklı olduğu görünmektedir. Yani VARLIĞIN tam değerini bilinemiyor. Pek çok nedenleri olabilir, ancak şebekenin yaşı ve geçtiği güzergahı kimi zaman tam tamına bulmak kolay değildir, bilenler ise çoktan emekli olmuş ve bilgilerini ise belgeleyemeden kurumdan ayrılmıştır.

Geçtiğimiz yıllarda yeni özelleşmeler başında bir elektrik dağıtım şirketi, bir kablonun toprak altına girişini ve çıkışını bilmekle beraber mesafesini tam kestiremiyordu. 2 km lik tahmin edilen kablonun aslında 5 km den uzun olduğu değişik ölçüm yöntemleriyle ortaya çıkmıştır. Benzeri durumlar diğer kamu hizmet sistemlerinde de görebiliyoruz.

Su hattında kayıp kaçakları tespiti için uluslararası örneklerinden yola çıkarak, temelde iki yöntem görülebilir. İlki şebeke suyunu keserek, “Gaz”lı tespit (zararsız ve tatsız Helyum gazı kullanılır) diğeri ise şebeke kesmeksizin “Akustik” yöntemle yapılmaktadır. Basınç izleme v.b. değişik yöntemlerinde olduğunu belirtmeliyim. Tahmin edeceğiniz üzere en yaygını şebeke suyunu kesmeden yapılan ve boru hattının seslerini dinlemeye yarayan, kimi sensörlerle yapılan uygulama Akustik yöntemdir.

Gazlı yöntem aslında çok basittir. Su olmayan boru hattına bir gaz basılır ve bu gaz izlenerek, nerede kaçak, kırık, sızıntı v.b. olacağı görülmektedir. Su kesme zorunluluğu nedeniyle pek kullanılmak istenmez.

Akustik yöntem boru hattını dinleyerek, normal akış sesi olması gereken yerde ortaya çıkan ses bozulmaları dinler ve sorunun yaklaşık olarak nerelerde olduğunu bulmaktadır. Hata payı oldukça düşüktür ve noktasal tamirat veya boru hattı değişimi yapılabilir. Tabi borunun yer altında bulunacağı derinliği de önlemlidir.

Yöntemin anlatılması kolay olmakla beraber uygulanabilmesi için değişik noktalardan şebekenin SESİ dinlenmesi gerektiğini de unutulmamalıdır. Bu tarz noktalar yangın söndürme hidratları veya su çıkışını ayarlamak için sokaklarda var olan noktalardan yapılmalıdır.

Kaybın %20 ve üstü değerlerde olduğu düşünürsek, dağıtım şebekelerinde rastgele veya şikayet üzerine inceleme yerine, devamlı saha incelemesi yapılarak ciddi önlemler geliştirilebilir.

Tek sorun kayıp-kaçak mı?

Aslında kayıp-kaçak rakamsal olarak çok net bir değer olmakla beraber, su kaynaklarımız bakımdan ne yazık ki tek sorun kaynağı değildir.

Birkaç hafta öncesi Tuzla da yaşanan olayı tüm Türkiye hatırlayacaktır. İstanbul da yaşanması nedeniyle ciddi ses getirdi. Peki ya diğerleri? Kaçımız 2016 yılında Kahramanmaraş ta 15.000 kişinin hastanelere başvurduğu ve içlerinden 4.000 gerçekten de içme suyundan zehirlendiğini hatırlıyoruz? Antalya da 50 öğrenci gene içme suyundan kaynaklı nedenlerle sorun yaşadığı v.b. örnekleri çoğaltabiliriz.

Yazımın ilk bölümlerinde su kaynaklarını sıraladığımda, kaynakların yarısından fazlası açık hava ve insanların kolayca erişimine açık barajlar, akarsular v.b. den geldiğini belirtmiştim. Açık havada yani insan müdahalesine açık olması nedeniyle, ne yazık ki kolayca kirletilebilir ve insan sağlığını tehdit etme potansiyeli vardır.

Ne yazık ki su kaynakları haftanın 7 günü, 24 saat boyunca incelenmemektedir. Bu sadece Türkiye de değil, pek çok ülkede aynı durumdadır. Su idareleri belirli bir döngü içinde içme sularından alınan örnekleri, yetkili analiz merkezleri tarafından incelemekte ve web sayfalarından paylaşmaktadır. Genelde bunlar aylık döngüler halinde yapılır. Peki ya ölçümler yapıldıktan, örnekler alındıktan sonra bir sorun veya bir zehirlenme girişimi oluşursa? Bu tip durumlarda ancak vatandaşlar şikayette bulunursa veya hastanelik olaylar ortaya çıkarsa bilgimiz oluyor. Ki çoğu zamanda bu geç kalındığı anlamına gelmektedir.

Suyun kalitesini kaynağında devamlı olarak ölçülmeli ve en ufak bir farklılaşması durumunda zaman kaybetmeden müdahalesi gerekmektedir.

Nesnelerin İnterneti (IoT), sihirli bir değnek mi?

Sihir mi değil mi bilemem, ancak yukarıda anlatmaya çalıştığım boru hatlarında yaşanacak kayıpların ve zehirlenmelerini erken aşamasında, verimli ve etkin tespiti için Nesnelerin İnterneti / IoT değişik için yaklaşım sunmaktadır.

Ucuz maliyetli ve uzun ömürlü çalışma sağlaması nedeniyle 7×24 çalışabilirliği ve kolayca uygulanır, ciddi bir katma değer sağlamaktadır.

Boru hatlarının yakınlarına, istasyon ve depolarda, pompa istasyonlarına, boru hattının içine bile uygulanabilecek tipte sensörler kullanarak, boru hattının arıza noktaları tespit edilebilir. Bunu drone desteğiyle de daha da geliştirebiliriz.

Su kaynaklarında ise suya batırılmış şekilde kullanılacak sensörler sadece suyu seviyesini değil, aynı zamanda devamlı su kalitesi hakkında bilgi verecek ve değeri ölçülemeyen insan ve canlı hayatını korumak için yardımcı olacaktır.

İzlenmesi için kullanılacak haberleşme teknolojisinin önemli olduğunu eklemem gerek.

Hayat rakamsal bir değer ile ölçülemez!

Elbette burada dikkat edilmesi gereken konu başlıklarından birisi de hangi teknoloji ve çözümün doğru olacağı, maliyetlerinin nasıl karşılanacağı v.b. sorular gündeme gelebilir, ancak şu sorulara da hepimiz kolayca cevap verebiliriz:

  • Su kaynaklarını daha ne kadar süreyle, alışılagelmiş yöntemlerle ve devamlı izleme olmaksızın koruyabiliriz?
  • Kayıp-kaçakları en etkin ve hızlı şekilde nasıl önüne geçilebilir?
  • Boru hattında çıplak gözle görülemeyen sızıntı noktalarını nasıl bulacağız?
  • Yaşam kaynaklarımızın %20 sinin akıp gitmesine seyirci kalmaya devam mı edeceğiz?

Yaşamı ve hayata önem veriyorsak, sadece musluklardan akan suyu idareli kullanmak yetmez, bize gelmeden önceki noktalarda da korunmalı ve önlemler alınmalıdır.

 

Gökhan Yanmaz

Ocak 2018

2 Yorum
  1. ibrahim sefer diyor

    sıradan bir sabah paragrafında anlattıklarınız tamamen yanlış hiç bir içme suyu şebekesi öğle çalıştırılmaz. su deposu diye bir şeyi hiç duymamışsınız

  2. Emre Akar diyor

    Suda durum elektrikten vahimmis. Elektrik bir sekilde uretilir ama su dogal kaynak. Bu seviyede kayip kacak oranlari ulkemiz adina cok uzucu. Bilimi ve teknolojiyi kulanmak cebimizde tasidigimiz cihazlardan ote gecmeli. Bu ulke teknolojiyi kullanarak ve teknolojiyi ureterek kalkinacak.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Paylaşımınız için teşekkür ederiz.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Sitemizdeki deneyiminizi iyileştirmek için kişisel veri politikamız doğrultusunda çerezler kullanıyoruz. Sitemize giriş yaparak çerez kullanımını kabul etmiş sayılıyorsunuz. Çerezler ve politikamız hakkında daha fazla bilgi alın. Kabul Ediyorum Daha fazlası